فردريك چارلز ريچاردز ( مترجم : مهين دخت بزرگمهر )

307

سفرنامه فرد ريچاردز ( فارسى )

بود تا ايام مرخصى خود را در كشور خود بگذرانند . آنها قصد داشتند قبل از گرم شدن هوا مسافرت خود را آغاز كنند . اهميت شهر قزوين بيشتر از نظر موقع سوق الجيشى آن است . شهر مزبور در محل تلاقى سه جادهء مهم ، يكى جادهء همدان و بغداد و ديگرى جادهء رشت و سواحل بحر خزر و سومى جادهء تبريز و روسيه شوروى ، واقع شده است . تمام اين جاده‌ها به تهران ، پايتخت ايران ، منتهى مىگردد . ولى با اينكه قزوين داراى موقع بىنظير سوق الجيشى است همه چيز را ناديده مىگيرد . تنها چيزى كه از آمد و رفت مسافران عايد آن مىشود ، به عبارت ديگر تنها چيزى كه از مسافران تهران و بغداد و تبريز و رشت و سواحل بحر خزر اخذ مىكند ، مخارج اقامت آنان در قزوين است . پس از عبور از قزوين به جادهء همدان مىرسيم . قسمتى از جلگه ، كه تا اين ناحيه امتداد يافته ، از سردترين نواحى ايران است . بادهاى بسيار سردى ، كه از سواحل بحر خزر برمىخيزد به اين نقطه مىوزد ، چه هيچ كوهى بين اين ناحيه و درياى خزر حايل نمىباشد . اين بادهاى متجسس از هر نوع البسه با هر نوع پارچه و جنسى نفوذ مىكند . حتى پوستين كه از پوست گوسفند تهيه گرديده از اين قاعده مستثنى نيست . مسافران ايرانى ، كه در مسير آنها ارتفاعات زياد و هواى سرد نواحى شمالى دست به دست هم داده است بر شدت سرماى زمستان مىافزايد ، از اين بالاپوش دهقانى حتى در ماه دسامبر استقبال مىكنند . سنگهاى فرسنگ‌شمار در اين جاده‌ها سبك خاص خود را دارند . اينها سنگهاى گرد كوچكى شبيه دروازه‌هاى بازى گوى و چوگان در اصفهان است . منتها خيلى از آنها كوچكتر مىباشد . تقريبا در قسمت بالاى آنها قطعهء مسطحى را براى شماره‌گذارى فرسنگها بيرون آورده‌اند . به اين جهت اين قسمت خيلى زيبا به نظر مىرسد و بىشباهت به لبهء بام كبوترخانه نيست . اين لبه در عين حال شماره‌ها را از گزند برف و باران مصون مىدارد . بعضى از اوقات ايران را « كشور تضادها » مىنامند . جاده‌اى كه رو به شمال مىرود و گذرگاههاى مرتفع تبريز و صحارى يزد را قطع مىكند نمونهء خوبى از اختلاف درجهء حرارت است . اختلاف درجهء حرارت در مواقع معينى از سال ، ميزان نيروى ارتجاع لوازم سفر مسافران را به منتها درجه ، تحت آزمايش در مىآورد . حتى جامه‌دانهاى جديد را كه قابل انبساط است بايد در قاليچهء سفرى كه از همراه داشتن آن گريزى نيست پيچيد . اين